بهترین روش آموزش خواندن به کودکان دارای نارساخوانی چیست؟

درمان نارساخوانی نیازی به تجهیزات پیچیده یا معلمان خصوصی گران‌قیمت ندارد. یاد بگیرید که معلمان چه کارهایی می‌توانند انجام دهند و خانواده‌ها چگونه می‌توانند در خانه به تقویت مهارت‌های خواندن کمک کنند.

درمان نارساخوانی برای کودکان

موثرترین روش درمان نارساخوانی، رویکرد آموزشی است که به آن سوادآموزی ساختاریافته (Structured Literacy)¹ می‌گویند. این روش آموزش خواندن به همۀ دانش‌آموزان کمک می‌کند، اما برای کودکان دارای نارساخوانی فوق‌العاده مفید است.

سوادآموزی ساختاریافته، خواندن را از سه طریق کلیدی آموزش می‌دهد:

• نظام‌مند (Systematic): مهارت‌های خواندن به ترتیب منطقی آموزش داده می‌شوند. کودکان باید پیش از رفتن به سراغ مهارت‌های پیچیده‌تر، بر پایه‌ها مسلط شوند. به عنوان مثال، معلم پیش از اینکه از کودکان بخواهد ترکیب دو صدای حرف را در کلمات پیدا کنند، مطمئن می‌شود که آن‌ها می‌توانند این صداها را ترکیب کنند.
• صریح (Explicit): آموزش واضح و مستقیم است و هیچ حدس و گمانی در آن وجود ندارد. مثال: معلم به هر حرف در کلمه اشاره می‌کند و صداهای آن را به دقت بیان می‌کند.
• تشخیصی (Diagnostic): معلم ارزیابی می‌کند تا مطمئن شود که دانش‌آموز مفاهیم را به‌خوبی یاد گرفته است؛ سپس به سراغ مطالب بعدی می‌رود. همچنین می‌توان آموزش را متناسب با نیازهای دانش‌آموزان تنظیم کرد. مثلاً پس از کار بر روی ترکیب صداها، معلم ممکن است متوجه شود که دانش‌آموزی به تمرین بیشتری نیاز دارد.

سوادآموزی ساختاریافته به همۀ کودکان کمک می‌کند تا خواندن را بیاموزند، اما برای کودکان دارای نارساخوانی که اغلب با مهارت‌های پایۀ خواندن مشکل دارند، بسیار کارآمد است. این روش به آن‌ها کمک می‌کند پایه‌ای محکم بسازند تا بتوانند مهارت‌های پیشرفته‌تری در خواندن پیدا کنند.

خواندن چندحسی

بسیاری از برنامه‌های سوادآموزی ساختاریافته از بینایی، شنوایی، حرکت و لامسه استفاده می‌کنند تا به کودکان در ارتباط دادن زبان گفتاری به کلمات نوشتاری کمک کنند. درگیر کردن حواس مختلف می‌تواند به ماندگاری اطلاعات در ذهن کمک کند. در اینجا سه نمونه آورده شده است:

• اورتون-گیلینگام (Orton-Gillingham): کودکان حرف را می‌بینند، نام آن را می‌گویند و در حالی که با انگشت خود آن را در خمیر ریش‌تراشی می‌نویسند، صدای آن را تلفظ می‌کنند.
• سیستم خواندن ویلسون (Wilson Reading System): کودکان با استفاده از انگشتان خود، روی هر صدای یک کلمه ضربه می‌زنند.
• برنامه خواندن بارتون (Barton Reading Program): کودکان از کاشی‌های رنگی برای ساخت کلمات استفاده می‌کنند (مثلاً حروف صدادار زرد و حروف بی‌صدا آبی).

۵ روش که والدین و مراقبان می‌توانند کمک کنند.

برای کمک به کودک دارای نارساخوانی نیازی نیست که در سوادآموزی ساختاریافته متخصص باشید. در اینجا ۵ روش برای خانواده‌ها آورده شده است تا بتوانند روی مهارت‌های خواندن در خانه کار کنند:

• ۱. خواندن را چندحسی کنید: با درگیر کردن حواس، به ارتباط دادن حروف و صداها کمک کنید، مثلاً نوشتن یک کلمه در ماسه در حالی که صدای آن را تلفظ می‌کنید.
• ۲. از لولۀ شنیداری (Whisper Phone) استفاده کنید: برای کمک به دانش‌آموزان در تشخیص تفاوت‌های ظریف بین صداها، می‌توانید یک لوله شبیه تلفن بسازید یا تهیه کنید تا هنگام بلندخوانی، صدای خودشان را واضح‌تر بشنوند.

(لولۀ شنیداری یا تلفن نجوا، وسیله‌ای لوله‌ای‌شکل است که هنگام خواندن با صدای بلند، به دانش‌آموز کمک می‌کند صدای خودش را بهتر بشنود.)

• ۳. در کلمات چندبخشی کمک کنید: یک کلمۀ طولانی را بلند بگویید و روی هر بخش ضربه بزنید. این کار می‌تواند به خوانندگان کمک کند تا روی هر بخش تمرکز کرده و آن را به خاطر بسپارند.
• ۴. کلمات را به صورت عبارت دسته‌بندی کنید: به جای کلمه‌به‌کلمه خواندن، سعی کنید بین عبارات کوتاه و معنادار مکث کنید: “گربۀ خاکستری / روی توپ قرمز/ پرید “.
• ۵. به کتاب‌های صوتی گوش دهید: از ابزارهای رایگانی که متن را بلند می‌خوانند استفاده کنید. کتاب‌های صوتی و تبدیل متن به گفتار (Text-To-Speech) می‌توانند به کودکان کمک کنند تا خوانندگان بهتری شوند.

1. ↩︎

توجه داشته باشید که سوادآموزی ساختاریافته یا آموزش نظام‌مند و ساختار یافتۀ نوشتن (Structured Literacy) یک رویکرد نظام‌مند و صریح برای آموزش خواندن و نوشتن است و به آموزش سواد در پایه اول یا سال‌های ابتدایی مدرسه محدود نمی‌شود و می‌تواند در سنین و پایه‌های مختلف به کار گرفته شود.