والدین معمولاً پس از تشخیص اختلال فرزندشان می‌پرسند: آیا این مشکل ارثی است؟ پاسخ کوتاه و علمی این است: بله، نارساخوانی ژنتیکی است. اما علم ژنتیک پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و درک چگونگی انتقال آن بسیار مهم است.

انتقال خانوادگی و آمارهای علمی

کاملاً مشخص است که نارساخوانی جنبۀ موروثی دارد و در اعضای یک خانواده بیشتر دیده می‌شود. آمارها نشان می‌دهند حدود ۴۰ درصد از خواهر و برادرهای کودکانی که نارساخوان هستند، خودشان نیز با چالش‌های خواندن روبرو هستند. این میزان در میان والدین آن‌ها حتی به 49 درصد نیز می‌رسد؛ یعنی تقریباً نیمی از پدران یا مادرانِ این کودکان، خودشان نیز در کودکی یا بزرگسالی چالش مشابهی داشته‌اند.

تاثیر ژن‌ها بر شکل‌گیری اتصالات عصبی

بر خلاف تصور عمومی، نارساخوانی ناشی از انتقال یک تک‌ژن خاص نیست؛ بلکه چندین ژن مختلف در این فرآیند نقش دارند. این ژن‌های خاص بر نحوۀ شکل‌گیری اتصالات عصبی در مغز تاثیر می‌گذارند. در افراد نارساخوان، این سازماندهی متفاوت در شکل‌گیری اتصالات عصبی بر توانایی خواندن فرد اثر می‌گذارد.

نقش ژنتیک در برابر نقش محیط آموزشی

ژنتیک تنها عامل تعیین‌کنندۀ توانایی خواندن نیست؛ بلکه محیط نیز نقش بسیار حیاتی ایفا می‌کند. کیفیت آموزش خواندن می‌تواند تاثیر زیادی بر تمامی کودکان داشته باشد اما این موضوع در مورد کودکانی که احتمال بیشتری دارد که به نارساخوانی مبتلا شوند، اهمیت ویژه‌ای دارد. این کودکان از همان سال‌های اولیه به آموزش خواندن باکیفیت و موثر نیاز دارند.

مطالعات روی دوقلوها نشان داده است که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از چالش‌های خواندن ناشی از ژن‌ها است اما حدود ۳۰ درصد به عوامل محیطی و روش‌های آموزشی بستگی دارد. حتی نقش عوامل محیطی در کودکانی که در فقر بزرگ می‌شوند یا والدینی با تحصیلات کمتری دارند، پررنگ‌تر است.

نتیجه‌گیری

با اینکه نارساخوانی ژنتیکی و ارثی است و اگر کودکی به طور ژنتیکی احتمال ابتلا به نارساخوانی را داشته باشد، آموزش باکیفیت در سنین پایین می‌تواند تفاوت چشمگیری در موفقیت کودک در خواندن ایجاد کند. پس نشانه‌های اولیۀ مشکلات خواندن را جدی بگیرید تا در سریع‌ترین زمان ممکن مداخله و حمایت لازم را آغاز کنید.