فرایند یادگیری خواندن آسان نیست. مشکلات خواندن در کودکان، به معنای کم‌هوش بودن آن‌ها نیست؛ همچنین به این معنا نیست که تنبل هستند. در واقع، کودکانی که در خواندن دشواری دارند، اغلب تمام تلاش خود را می‌کنند.
برخی از کودکان برای یادگیری مهارت‌های خواندن، نسبت به دیگران به زمان و تمرین بیشتری نیاز دارند. برخی دیگر نیز برای رسیدن به این مهارت‌ها به کمک و حمایت بیشتری احتیاج دارند. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که کودک در حال یادگیری خواندن به زبانی باشد که برای او تازه است.

عوامل اثرگذار بر چالش‌های مهارت خواندن

سن: وقتی کودکان خردسال در مهارت‌های خواندن از هم‌کلاسی‌های خود عقب‌تر هستند، سن آن‌ها را نیز در نظر بگیرید. همۀ کودکان با سرعت یکسانی رشد نمی‌کنند. این تفاوت‌ها ممکن است در مورد کودکانی که نسبت به هم‌کلاسی‌های خود سن کمتری دارند، بیشتر هم باشد.

شیوۀ آموزش: همچنین می‌توانید شیوۀ آموزش خواندن به کودکان را بررسی کنید. اگر آموزش ارائه شده با نیازهای او متناسب نباشد، این مسئله می‌تواند بر سرعت یادگیری و میزان تسلط آن‌ها بر خواندن تأثیر بگذارد.

وراثت: عامل احتمالی دیگر، زمینۀ ژنتیکی است. دشواری‌های خواندن اغلب در میان اعضای یک خانواده دیده می‌شوند.

تنوع عصبی: برخی از کودکان ویژگی‌هایی از تنوع عصبی (Neurodivergence) دارند که می‌تواند در یادگیری و مهارت خواندن آن‌ها دشواری‌هایی ایجاد کند. این موارد شامل یک تفاوت یادگیری رایج به نام نارساخوانی (Dyslexia) نیز می‌شود.

نشانه‌های نارساخوانی (Dyslexia)

نارساخوانی یک اختلال یادگیری در حوزۀ خواندن است که فرایند خواندن را برای فرد دشوار می‌کند. اما دشواری‌های ناشی از آن می‌تواند نوشتن و درست‌نویسی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نشانه‌های نارساخوانی می‌توانند به شکل‌های متفاوت و در سنین مختلف بروز پیدا کنند. همچنین ممکن است این نشانه‌ها با گذشت زمان تغییر کنند.

در دورۀ مهدکودک و پیش‌دبستانی، کودکان ممکن است در موارد زیر با مشکل مواجه شوند:

• تشخیص یا پیدا کردن حروف و کلمات هم‌قافیه
• دشواری در تلفظ واژه‌ها؛ مثلاً کودک هنگام گفتن یک کلمه، بعضی صداهای آن را حذف یا جابه‌جا می‌کند.
• یادگیری حروف الفبا و روزهای هفته
• توضیح دادن اینکه یک داستان درباره چه موضوعی بوده است.

با بزرگ‌تر شدن کودکان، ممکن است سطح خواندن آن‌ها پایین‌تر از سطح مورد انتظار برای پایۀ تحصیلی‌شان باشد. برخی از دشواری‌های خواندن نیز ممکن است تا سنین بالاتر، حتی دوران دبیرستان، آشکار نشوند. این کودکان ممکن است در زمینه‌های دیگری مانند درست‌نویسی، حل مسائل ریاضی کلامی، درک شوخی‌ها و طنزهای کلامی و یادگیری زبان دیگر با دشواری مواجه شوند.

نشانه‌های غیرمستقیم مشکلات خواندن

نشانه‌های مشکلات خواندن در کودکان ممکن است به شکل‌هایی غیرمنتظره و غیرمستقیم بروز پیدا کند. برای مثال، ممکن است کودکان از انجام تکالیف مدرسه اجتناب کنند یا تمایلی به رفتن به مدرسه نداشته باشند. در برخی موارد نیز ممکن است به دلیل احساس ناکامی و سرخوردگی، در کلاس رفتارهای نامناسبی از خود نشان دهند.
کودکانی که در خواندن دشواری دارند، ممکن است به‌طور کلی از فعالیت‌های خواندن اجتناب کنند؛ به‌ویژه از بلندخوانی. این رفتار ممکن است هم در خانه و هم در مدرسه مشاهده شود. برای مثال، ممکن است کودک هنگام فعالیت‌هایی که مستلزم بلندخوانی در کلاس هستند، درخواست کند به دستشویی برود.
البته همه کودکانی که از خواندن اجتناب می‌کنند، لزوماً در این مهارت مشکل ندارند و ممکن است دلایل دیگری باعث بی‌علاقگی برخی کودکان به خواندن شود.

گام‌های بعدی

صرف‌نظر از اینکه چه عاملی باعث مشکلات کودک در خواندن شده است، راه‌هایی برای کمک به او وجود دارد. خانواده‌ها و مربیان می‌توانند با همکاری یکدیگر، شرایط کودک را بهتر درک کنند:
برای شروع، مشاهدات و یادداشت‌های خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارید؛ به‌ویژه الگوهایی را که در رفتار یا عملکرد کودک شناسایی کرده‌اید. سپس دربارۀ راهکارهایی که می‌توان در مدرسه و خانه به کار گرفت، گفت‌وگو کنید.

راهکارهایی برای حمایت از کودکان در فرایند خواندن

۱ _ پیش‌خوانی با هم:
پیش از آنکه کودکان خواندن را شروع کنند، کتاب را با هم مرور کنید. درباره ویژگی‌های مهم کتاب، مانند عنوان، تیترها و تصاویر آن گفت‌وگو کنید. سپس واژه‌های کلیدی و ایده‌های اصلی متن را توضیح دهید. این اطلاعات زمینه‌ای می‌توانند به کودکان کمک کنند تا آنچه را می‌خوانند، بهتر درک کنند.

۲ _ نوبتی خواندن:
خواندن کتاب‌های طولانی یا صفحات پرمتن ممکن است برای کودکان طاقت‌فرسا و دشوار به نظر برسد. تقسیم این کار می‌تواند آن را قابل‌مدیریت‌تر کند. سعی کنید با هم و با صدای بلند بخوانید و خواندن صفحات را به نوبت بر عهده بگیرید. این کار هم به کودک فرصت استراحت می‌دهد و هم امکان شنیدن یک الگوی روان و صحیح از خواندن را برای او فراهم می‌کند.

۳ _ خواندن با صدای آهسته (زمزمه):
برخی کودکان هنگام بلندخوانی دچار اضطراب می‌شوند. از طرف دیگر، وقتی کودک در سکوت می‌خواند، ارزیابی عملکرد و میزان پیشرفت او دشوار است. از کودک بخواهید با صدایی آهسته و در حد زمزمه بخواند تا بتوانید در کنارش بنشینید و به خواندن او گوش دهید. به این ترتیب، هم می‌توانید روند پیشرفت او را بررسی کنید و هم در صورت نیاز، حمایت و راهنمایی لازم را در اختیارش قرار دهید.

۴ _ حق انتخاب به کودک بدهید:
برخی کودکان اگر موضوع متن برایشان جذاب نباشد، در تمرکز بر خواندن مشکل پیدا می‌کنند. بنابراین، هر زمان که امکان دارد، اجازه دهید خودشان کتاب موردعلاقه‌شان را انتخاب کنند. همچنین می‌توانید قالب‌های متنوعی از مطالب خواندنی، مانند مجله‌ها یا رمان‌های گرافیکی (داستان‌های مصور)، را در اختیارشان قرار دهید تا از میان آن‌ها انتخاب کنند.

5_ موفقیت‌های کوچک را جشن بگیرید:
دشواری در یادگیری هر مهارتی ممکن است باعث شود کودکان احساس کنند به‌اندازه‌ی کافی باهوش نیستند. موفقیت‌های کوچک آن‌ها را ببینید و در مسیر رسیدن به اهداف خواندنشان، تلاش‌هایشان را تشویق کنید.
برای مثال: «متوجه شدم این کلمه‌ی سخت رو درست خوندی. آفرین!»