بسیاری از مردم فکر می‌کنند نارساخوانی (Dyslexia) صرفاً یک چالش در خواندن است. اما موضوع فراتر از این است؛ نارساخوانی در واقع یک چالش در پردازش زبان است. همین امر شناسایی نشانه‌های آن را دشوارتر می‌کند. برای مثال، مشکل در تشخیص و ساختن کلمات هم‌قافیه می‌تواند یکی از نشانه‌های اولیه مشکلات خواندن باشد.

نارساخوانی همچنین می‌تواند باعث بروز مشکل در درست‌نویسی، صحبت کردن و نوشتن شود. بنابراین، نشانه‌های آن می‌تواند در چندین بخش مختلف زندگی ظاهر شوند، نه فقط در خواندن.

همه افراد مبتلا به نارساخوانی به یک شکل دچار چالش نمی‌شوند. برخی در مهارت‌های اولیۀ خواندن مانند صداکشی و ترکیب صداها برای خواندن کلمات (decoding) مشکل دارند؛ برخی دیگر کلمات و جملات را به راحتی می‌خوانند اما در درک و فهم چیزی که خوانده‌اند دچار چالش می‌شوند.

همچنین، نشانه‌های نارساخوانی با بزرگ‌تر شدن کودک تغییر می‌کنند. در ادامه با نشانه‌های رایج نارساخوانی در سنین متفاوت و راه‌های کمک به آن آشنا می‌شوید:

نشانه‌ها در دوران پیش‌دبستان 

• تلفظ اشتباه کلمات؛ برای مثال گفتن «دماد» به جای «مداد» یا گفتن «شامین» به جای «ماشین».
• دشواری در نام بردن اشیای آشنا و استفاده از کلمات کلی مثل «چیز» یا «چیزمیز» به جای اسم واقعی اشیاء.
• دشواری در یادگیری شعرهای کودکانه یا ترانه‌های قافیه‌دار.
• مشکل در به خاطر سپردن توالی‌ها و ترتیب‌ها؛ مثل ترتیب خواندن حروف الفبا.
• تعریف کردن داستان‌هایی که دنبال کردن آن‌ها سخت است، یا مشکل در توضیح دادن یک اتفاق با ترتیب زمانی منطقی.
• دشواری در به خاطر سپردن و اجرای دستورالعمل‌های چند مرحله‌ای (مثلاً: کفشت را بپوش، دفترت را بردار و کنار در بایست).

نشانه‌ها در پایه‌های اول و دوم دبستان 

• مشکل در یادگیری نام حروف الفبا و به خاطر سپردن صدای مربوط به هر حرف.
• اشتباه گرفتن مکرر حروفی که ظاهر مشابه دارند (مانند اشتباه گرفتن د/ر، ب/ت/پ، ک/گ، یا س/ش) یا صداهای شبیه به هم دارند (مثل ب/پ یا ت/د).
• تلاش زیاد برای خواندن کلمات سادۀ آشنا (مثل «آب» یا «بابا»)، به‌ویژه زمانی که تصویر کمکی در کتاب وجود ندارد.
• جایگزین کردن کلمات در هنگام بلندخوانی؛ مثلاً خواندن کلمه «مامان» به جای «مادر» در متن.
• مشکل در جداکردن صداهای تشکیل‌دهندۀ کلمات (تجزیه) و ترکیب کردن صداها برای ساختن یک کلمه (ترکیب).
• مشکل در به خاطر سپردن شکل درست کلمات و به‌‌کارگیری قواعد درست‌نویسی هنگام نوشتن مثلا «هکسره».

نشانه‌ها در پایه‌های سوم تا پنجم دبستان 

• اشتباه خواندن یا جا انداختن کلمات ربط  و حروف اضافه (مانند «از»، «به»، «برای»، «در») هنگام بلندخوانی.
• دشواری در تشخیص و کنار هم گذاشتن صدای حروف برای خواندن کلمات جدید
• کند بودن در شناسایی و روان‌خوانی کلمات رایج و پرکاربرد روزمره (کلمات دیداری).
• مشکل در خلاصه کردن و توضیح دادن وقایع داستان یا  دشواری در پاسخ به سوالات مربوط به جزئیات کلیدی داستان.
• اشتباهات مکرر املایی به صورت سیستماتیک؛ مانند وارونه‌نویسی یا قرینه‌نویسی حروف و کلمات.
• دشواری در درست‌نویسی کلمات؛ مثلاً نوشتن یک کلمه به دو شکل درست و غلط در یک تمرین.
• اجتناب از خواندن و ابراز ناراحتی و کلافگی هنگام خواندن.

نشانه‌های نارساخوانی در پیش‌نوجوانی، نوجوانی و بزرگسالی

• کند خواندن متون یا حذف کلمات کوچک یا بخش‌هایی از کلمات طولانی هنگام بلندخوانی.
• مشکل در به خاطر سپردن اختصارات متداول (از جمله اختصارات رایج در شبکه‌های اجتماعی).
• مشکل در پیدا کردن کلمۀ مناسب یا استفاده از کلمات جایگزین در اغلب اوقات (مثلاً گفتن «دروازه» به جای «نرده»).
• درک نکردن شوخی‌ها، ضرب‌المثل‌ها، کنایه‌ها یا بازی‌های زبانی در اغلب اوقات.
• صرف زمان بسیار طولانی برای انجام تکالیف یا پروژه‌هایی که نیاز به مطالعۀ متن دارند.
• راحت‌تر بودن در پاسخ به سوالات یک متن، در صورتی که متن ابتدا با صدای بلند خوانده شود (یادگیری شنیداری بهتر).

به یاد داشته باشید که نارساخوانی ارتباطی با سطح هوش ندارد؛ بلکه فقط یک تفاوت در نحوۀ یادگیری و پردازش مغز است و بسیاری از کودکان و بزرگسالان برای یادگیری خواندن نیاز به کمک بیشتری دارند و با روش‌های متفاوت آموزش خواندن، می‌توان مهارت‌های آنان را بهبود ببخشید.

راهنمای یک‌صفحه‌ای نشانه‌های نارساخوانی را می‌توانید دانلود کرده و مطالعه کنید.